الگوی مقدماتی ساز بخش اول
بطور کلی ساز ها به سه دسته تقسیم می شوند:
1. سازهای زهی String instruments
2. سازهای چوبی و بادی برنجی Wood wind instruments
3. سازهای ضربی Percussions
سازهای زهی : ساز هایی هستند که تولید صدا در آنها بوسیله ارتعاش سیم کشیده شده انجام می گیرد و بر حسب نوع به صدا در آمدن سیم به سه گروه تقسیم می شوند.
1. سازهای زهی آرشه ای : که صدا بوسیله تماس یا مالش چوبی با کمی انحنا که دو سر آن بوسیله دم اسب به هم متصل شده است تولید می گردد این چوب آرشه (Bow) دارد.
2. سازهای زخمه ای : ( Plucked string instrument) که صدا بوسیه تماس سر انگشت یا مضرا ب بر روی سیم تولید می گردد.
3. ساز های زهی چکشی : ( Hammered string instrument) که صدا در اثر تماس چکشی کوچک با سیم ایجاد می شود.
سازهای زهی آرشه: بهترین اعضای این گروه عبارتند از ویلن( Violin) ویولا ( Alto-Violia)
ویولنسل ( Cello) و کنترباس ( Double Bass) این گروه از سازها بسیار حساس و ظریف می باشد و در ارکستر ضعیف ترین حالات و نوانس ها را می توانند اجرا کنند.
ویلن : شکل کنونی ویلن در دستان خانواده های آماتی ، اثترادیواری ، و گوارنری در خلل قرون 17 و 18 میلادی
به تثبیت رسید و پس از آن تغییر خاصی مشاهده نگردید.
ویلن چهار سیم دارد که کوک آنها به ترتیب می – لا – ر - سل می باشد
نکته( در پارتیتور های موسیقی حالت نوشتن آکورد ها به عنوان مثال برای لا مینور A moll و برای لا ماژور A dur است.)
در ویلن مثلا اگر با انگشت نشانه دست چپ نقطه ای از سیم اول را بگیریم و با دست راست آرشه بکشیم به اصل مهم فیثاغورس پی خواهیم برد که هر چقدر طول سیم کوتاه تر باشد صدا نازک تر است و هر چقد بلند تر باشد صدا بم تر خواهد بود
اگر جهت حرکت آرشه با دست راست به سمت پایین باشد آنرا آرشه راست می گویند و اگر جهت حرکت آرشه با دست راست به سمت بالا باشد آنرا آرشه چپ می نامند.
نکات تکنیکی خانواده ویلن:
هارمونیک (Harmonics)
هارمونیک ها از دو طریق حاصل می گردند
1. هارمونیک طبیعی (Natrual Harmonics)
2. هارمونیک مصنوعی (Artificial Harmonics)
هارمونیک طبیعی : سیم دست باز را با تماس مختصری توسط دست می گیریم و سپس آرشه می کشیم البته انگشت دست چپ ما باید در نقطه خاصی باشد که بهترین مثال برای آن قرار گرفت دقیق انگشت در طول نصف سیم است که در این حالت صدای اوکتاو سیم دست باز تولید می گردد هارمونیک طبیعی را با (0) نشان می دهند.
هار مونیک مصنوعی : اگر با انگشت دست چپ نقطه ای از سیم را بگیریم و در همان حال چند سانتی متر جلوتر از نت گرفته شده را با انگشت دیگری مختصرا لمس کنیم صدای تولید شده را هارمونیک مصنوعی می نامند محل انگشتی که فقط هارمونیک مصنوعی را ایجاد می کند به فاصله چهارم از انگشتی است که نت را بطور محکم گرفته است حاصل کار صدایی است به فاصله دو اوکتاو از نت محکم گرفته شده
Pizzicato : صدای Pizzicato بوسیله ضربه انگشت دست راست به جای آرشه ( Bow) بر روی سیم تولید می گردد
Tremolo : روی دم نت چند خط کوچک مورب موازی هم می کشند و در موقع اجرا آرشه را با سرعت به بالا و پایین حرکت می دهند.
Con sordin : وسیله ای است که صدای ساز را می گیرد کاهش می دهد و در اصطلاح خفه می کند هر جا روی صفحه نت علامت Sordin دیده شود به معنای آن است که نوازنده باید از Sordin استفاده کند و در صورت دیدن
جمله Senza Sordin باید Sordin را از روی ساز بردارد و به اجرا بپردازد.
ویولا یا آلتو (( viola – Alto
کمی بزرگ تر از ویلن معمولی است و صدایی تو دماغی دارد و سیم دست باز آن به ترتیب از سیم یک تا چهار دارای نت لا – ر – سل – دو می باشد نت های آن روی کلید دو خط سوم نوشته می شود
برلیوز سمفونی هارولز این ایتالیا نمونه ای خوبی برای ویولاست
صدای ویولا آرامش بخش و زنگ دار می باشد و از آن بیشتر برای پر کردن بخش هارمونیک ارکستر استفاده می شود گاها ویولا بخش ویلن یا ویلنسل را در ارکستر مضاعف می کند.
ویلنسل (( Cello
کوک ویلنسل همانند کوک ویولا است منتها یک اوکتاو پایین تر نت های ویلنسل با کلید فای خط چهارم- سل- و دوی خط چهارم نشان داده می شود بنابراین ویلنسل می تواند در وسعت صوتی ویلن و ویولا دخالت نماید. طنین ویلنسل بسیار غنی و زنگ دار است و رنگی گرم دارد و اصولا در ارکستر هم پایه های هارمونیک را به خوبی اجرا می کند و هم قابلیت ملودیک دارد.
نمونه برای درک بیشتر صدای ویلنسل برای کنسرتوی ویلن هندل
کنترباس (Double Bass)
بزرگترین سایز و بم ترین صدا در خانواده زهی مربوط به کنترباس می باشد و صدا دهی آن یک اوکتاو پایین تر از نتی است که برای آن نوشته می شود.کوک آن به ترتیب از سیم یک تا چهار سل – ر – لا – می است. طنین کنترباس بسیار قوی پر و زنگ دار است چابک نیست و نت های ملودیک آن گاها می تواند کسل کننده هم باشد کنترباس برای دوبله کردن صدای ویلنسل اجرا می گردد و در ارکستر بیشتر پایه هارمونیک دارد و بخاطر انگشت گذاری سخت نواختن هارمونیک ها بروی آن مشکل است
صدا دهی نت ها در کنترباس یک اوکتاو بم تر به گوش می رسد. کنترباس هم با آرشع و هم با انگشت قابل اجرا می باشد نمونه بری کنرباس در سمفونی ناتمام سی مینور اثر شوبرت.
گرد آوری: پژمان باقرنژاد